Yıllar yıllar önce ‘popüler diyet yoktur' dedim, bunu söylemek için kendimce geçerli olan sebepleri dün gibi hatırlıyorum: “Diyetin popüleri olmaz! Sağlığını riske atma! Neden bir insan, bedeni üzerinde böyle şeyler dener ki?” 

Tüm bu gerekçelerime ve karşı çıkışlarıma rağmen popüler diyetler her zaman ilgi odağı oldu. Onlar zaten hep vardı, hep de var olacak.

İnsanlar farklı şeyler denemeyi seviyorlar ve evet bazılarımız bu denemeleri bedenimizi riske atmak olarak görmüyor. Sizin de kafanızı karıştırmak istemem ama iş artık bu seviyede bile değil. Yani hangi diyet daha iyi meselesi yerine daha farklı sorular sormaya başladık. Diyetler daha da karmaşık hale geldi. Çünkü hastalıklar, alerjiler, migren, baş ağrıları, bağımlılıklar derken yemenin kilomuz üzerine değil, sağlığımız üzerindeki direk etkisini bilim net olarak ortaya koydu.

Bu yazıyı ve okuduğunuz tüm beslenme yazılarını okurken şunu lütfen unutmayın “her beslenme modelinin, herkese uyması mümkün değildir!” Olamaz. Biriz, tekiz, özeliz. Asla aynı değiliz. Bana iyi gelen size iyi gelmeyebilir. Size iyi gelen de bir başkasına. Belki de tüm bu popüler diyetler bize şu soruları sormayı gerektiriyor: Bedenimizdeki bu farklılıklar neden oluyor ve biz bunu yönetebilir miyiz? Buna kim karar veriyor? Daha önce de çok yazdım. Hatırlayalım, mikrobiyata! Yani bedenimizdeki bakteri aileleri, iyisiyle kötüsüyle hepsi. Aslında onlar bizim her şeyimize karışıyor ve karar mekanizmasını etkiliyorlar. Artık fonksiyonel tıp ve beslenme konularını daha sık duymaya başladık ve duymaya devam edeceğiz. Antiaging kelimesinin yerine Longevity geçiyor, diğer taraftan da zayıflama iğneleri hiç olmadığı kadar talep görüyor. Peki sağlıklı beslenmenin taşları yerinden mi oynuyor, diyet dünyasında neler oluyor?

Fonksiyonel tıp nedir? 

Geleneksel tıp tedavisine karışmayan ama eksik yönlerini ve olması gerekeni hatırlatan bir bakış açısı diyebiliriz. Geçtiğimiz aylarda katıldığım bir kongrede ülkemizde bu eğitimleri veren Prof. Dr. Mahir Mehmet Atasoy’ a sorduğumda şöyle özetlemişti. “Fonksiyonel tıp dört tane P’den oluşuyor. İlki Predictive (Öngörücü) olması. Yani ileride kişinin yaşayacağı sağlık problemleri ile ilgili tahmin etmeye ve kestirmeye çalışıyor. İkincisi Preventive (Koruyucu) kişi özelinde zayıf halkalar ne ise önlem almak için ne yapmalıyıza bakıyor ve Participatory ( katılımcı) olması. Yani, kişinin ortamını değiştirmeye, yaşamını değiştirmeye hazır ve buna niyetli olması lazım. Dördüncü Persolinalize ( Kişiye özel) önerilerin kişiye özel olması."

Tüm bu başlıklar sadece fonksiyonel tıpta değil, tıbbın her alanında olmalı ama bazen olmuyor, olamıyor, biliyoruz. Tıp konusundan biraz daha detaya inelim. 

Beslenme kısmında neler oluyor? 

Burada biraz kafa karışıyor. Eliminasyon diyetleri yine aynı kongrede Uzm. Dyt. Yeşim Temel Özcan’ın deyişiyle; “Bu diyetin 3 haftası sıkı olur, sonra keşfettiğin tesbitlerinle diyetini biraz rahatlatırsın ve toplamda 6 haftayı geçmemelidir. Otoimmun bir hastalığı var ise maksimum 8 haftayı bulabilir. Bu listeler ömür boyu yapılması gereken listeler değildir. Amacımız bu diyeti yaparken bilgi almak. Örneğin süt ürünlerini kestik. İyileşti, tekrar yerine koyduk egzamaları arttı. O zaman buna göre devam ediyoruz. İyi gelmeyen gıdayı beslenmeden çıkarıyoruz." 

Bunu uygulayan doktor ve diyetisyenler belki de çok kişiye iyi hissettirecekler. Yıllardır çözemediğim sindirim sistemi sorunlarımı çözdüm diyenler, geçmeyen kaşıntılarım geçti diyenler vardır. Peki ya duyduklarım, gördüklerim? Hiçbir sağlık problemi yokken sadece meraktan eliminasyon diyeti yapanlar? Aylarca yıllarca yasaklı listelerle beslenmeye çalışanlar? Mutsuz insanlar ve artan yeme bozuklukları? Bunları görmezden gelemeyiz. İşin ehli kontrollü bir şekilde bu diyeti yönetebilir ama her uzmanın da bu konuda doğru bir yol izlediğini düşünmüyorum. Ben en çok ekranlara veya sosyal medya videoları daha çok izlensin diye “süt yasak , peynir yasak, o zehir, bu iğenç” gibi açıklamalar yapan uzmanlara kızıyorum. Hatta uzman olmayanlar da bu konuları çok konuşuyor ama artık onlara duyduğum kızgınlık daha farklı.

Benim mesleğimin temeli nedir biliyor musunuz? Özü? Kişinin sağlık durumuna, özelliklerine, geçmişine, genetik yatkınlıklarına, yaşam şekline, yaşadığı yere, hayatındaki tüm detaylarına bakıp ona özel bir öneri ve yorum yapabilmek. Bu sebeple bugün fonksiyonel tıp, yarın ise yeni farklı başlıklar duymaya devam etsek de, biz kişilere özel davranmalı, düşünmeliyiz. Sizler de genel bilgiden uzak durup, "benim için doğru olan nedir?" diye sormalısınız.

Zayıflama iğneleri neden bu kadar popüler oldu? Daha önce hiç diyet yaptınız mı bilmiyorum ama yemek yemeyi seven biri için diyet yapmak hiç de kolay değildir.  

Hele hele kan şekeri probleminiz varsa insülin direnciniz yüksekse, bağımlılık veya duygusal yeme sorununuz varsa değişim çok zordur. Çok istersiniz, ama bir anda akşam dolabın karşısında gizlice yerken bulursunuz kendinizi. Her sabah karar verir her akşam yarın dersiniz. Her yılbaşında bu yıl söz veriyorum der, her yemekte pişmanlık duyarsınız. Öyle bir şey olsun ki, yemeden durabileyim dersiniz. Sanırım bu iğneler bunu sağladı. İştah kesici özelliği ile bir anda baskılanan insülin tokluk hissini hatırlattı. Hızlıca yayılıyor. Diyet yapamam, spor yapamam diyenler iğneye sarılıyor. Çözüm mü? Kilo vermeyi sağlıyor evet ama sağlıklı beslenme ve spor olmadığında tekrar başa dönmek çok mümkündür.

Sağlıklı beslenme ve spor sadece zayıflamak için değil! 

İğnelerin uzun vadede etkilerini bilmiyorum. Fikrimi soracak olursanız, belki bazı vakalarda kurtarıcı olabilir. Çoğu vakada ise sağlıklı ve doğal yolla çözüm bulmak metabolizma için en iyisidir. Doğru beslenme ve spor hastalıklara karşı bedenin vereceği cevabı olumlu olarak değiştirebilir.