Domatesi mevsiminde yemek için en önemli neden nedir?

Domatesi mevsiminde yemek sağlık, ekonomi, toprak ve doğa açısından çok önemli sonuçları olan bir eylem. 

Şimdilik biz sadece lezzet odaklı bakalım... Bahçe domateslerinin marketten aldığınız domateslerden çok daha lezzetli olduğunu fark ettiniz mi? 

Gıdalar mevsim dışında yetiştirildiğinde, doğal büyüme ve olgunlaşma ritimlerini takip edemezler. Domates likopen bakımından değerli bir mahsul. Likonpeni açığa çıkarabilmesi içinse güneş ışınlarına ihtiyacı olduğu kesin.

Tüketici talebini karşılamaya yönelik seri üretilen ürünler, lezzet eksikliğinden muzdarip olma eğilimindedir. Ne yazık ki miktar ve görünüm üzerine yapılmış üretim domatesin vitaminini geçersiz kılar. 

Kaç Çeşit Domates Vardır?

Bir rivayete göre binlerce ama kayıtlı bir veri yok. 

Binlerce domates çeşidi var mı bilemiyoruz ama onlarca farklı renk ve boyutunun olduğunu biliyoruz. Peki portakal renginden, sarıya, pembeden siyaha aslını kırmızı olarak bildiğimiz domates nasıl renklendi? Tüm domates çeşitleri gibi, portakal çeri domatesleri ve diğerlerinin kökenleri Güney Amerika kıyılarında bulunan Peru ve Galapagos Adaları. Bugün yediğimiztüm domatesler işte bu yabani domatesin torunlarıdır. 

Portakal rengi olan kiraz domatesler mutasyon sonucu oluşmuştur. Siyah domates olarak tanıdığımız yeni türü örnek alırsak - koyu yeşil ve kahverengi tonlarında olan bu domates - Galapagos adaları kökenli. Türlerin karıştırılması ile elde edilen bu domatesler, besin değerlerinin artırılması için üretilmiş. Genetik değişim söz konusu değil. 

Yemeklerde Nasıl Kullanılmalı

Domates asidik bir yapıya sahiptir. Domates salçası kadar olmasa da taze domates de malzemeleri ısıyla birlikte daha güçlü pişirir. Bu yüzden domatesli yapılan yemekler genel olarak daha çok sevilir. Isındığında likopen seviyesinin en az iki kat artması onu pişirmek için sanırız iyi bir neden. Pilavdan, makarnaya, yahniden zeytinyağlılara kadar her malzemeye farklı bir lezzet ve doygun bir tat verir. Kullanım şeklinde rende veya doğroğranmış olması, yemekte kesinlikle farklı lezzet yakalanmasına olanak tanır.

Atıştırmalık olur mu?

Hiçbir şey yoksa bile kızarmış ekmek yanında domates dilimleyip, peynir ve zeytinyağıyla servis etmek bir misafir için yeterlidir. Her çeşit peynirle farklı bir lezzete bürünür.  Her baharatla bambaşka lezzet patlamaları yaşatır. Atıştırma tabakları, sandviçler ve başlangıçlar için ideal bir malzemedir.

Salataya Ezberle "Öylesine" Koyulmamalı

Instagram üzerinden yaptığımız ankette domatesin en çok salatada kullanıldığını, salatada 'olmazsa olmaz' olduğunu gördük. Şaşırdık mı? Hayır. Anadolu'nun her bölgesine ulaşan domatesin yaz sofralarında salatası başlı başına doyurucu bir yemek olabiliyor. Klasik çoban salatası yaparken suyunu salması için salatayı yemekten 2 saat önce yapıp buzdolabına koyarsanız ekmek banmalara doyum olmayacaktır. "Şamandra" nın mutluluk anı domatesin suyu sayesindedir. Diğer tüm domatesli salatalarda salata servis öncesi en son yapılmalıdır. Çünkü domates kesildiği an suyunu salmaya başlar. Limondan sirkeye, balsamikten nar ekşisine içine koyduğunuz her malzemeyle sınırsız kombinasyonlarla domatesli salatalar hazırlamak çok mümkün. Kahvaltı salatalarında yeşillikle ve baharatlarla servis edin.

Kurutun

Sezonun en kırmızı domatesleriyle kurutma yapabilirsiniz. Kuru domates pek çok yemekte ve salatada kullanılabilir. Bunun için özel kurutma makineleri kullanabilir veya domatesi dilimleyip fırında 30-40 derecede 8-9 saat kurutma yapabilirsiniz.

Domates ile reçel mi? Çok yazık olur...

Her malzemeden her şey yapılmamalı. Domates bunun en iyi kanıtı. Domatesle sınırsız bir hayal gücü ve lezzet dünyası mümkünken onu glikoz ve fruktoza boğarak 'reçel' haline getirmek emin olun hayal kırıklığı olur. Üstelik bu onun vitamin ve minerallerini yok edecek bir işlem. Aroması olmadığı için de tatlılarda lezzeti de nötr.

En lezzetli buluşmalar, en çok anlaştığı malzemeler

Çok uyumlu bir malzeme, genellikle herkesle anlaşır. Yine de ilk sıraya yoğurdu koymak sanırım bu ikiliye yakışır! Yoğurt ve domates pişerken kimya olarak uygun olmasa da yemek servislerinde alt üst veya yan yana olduklarında o tabağa çıta atlatır. Kim domates soslu bir mantıyı yoğurtsuz yer ki? Pişerken başta kuru kekik, taze kekik, biberiye, defne, adaçayı, fesleğen olmak üzere neredeyse tüm taze veya kuru baharatları kucaklar. Peynir, sarımsak, biber, karabiber, pirinç, yumurta, patlıcan domatesin yakıştığı malzeme listesinin sadece başlangıcı. Bu örnekleri kısa bir paragrafa sığdırmak neredeyse imkansız. İyi bir lezzet düşkünü buna hak verecektir. Biz oyumuzu kırmızı soğanlı bol sumaklı ve taze reyhanlı salatadan yana kullanıyoruz!

Dünyada en ünlü domatesli yemekler

Uluslararası sitelerde, forumlarda, anket ve listelerde yer almasa da gerçekten ünlü olmayı lezzet seviyesinin üstünlüğüyle hak eden Türkiye'nin en önemli beş domatesli yemeği ile listeyi açalım: Menemen, Domates Dolması, Domates Borani veya pilavı, Domatesli Balık Buğulama, Domates Mücveri!  

Şimdi uluslararası kabul gören en ünlü yemeklerinin listesine geçebiliriz: Pappa al pomodoro (İtalya) Toskana'nın ünlü ekmek çorbası, Domaes Gazpacho (İspanya), Domatesli pilav anlamına gelen Arroz de tomate (Portekiz), Horiatiki Salata (Yunanistan), Kremalı Domates Çorbası (Fransa), Pan Tomaca (İspanya), Domates ve Ricotta Salata Bruschetta (İtalya).

Domatesin salçası kırmızı çizgidir!

Türk mutfağının vazgeçilmez malzemesi salça! Asit oranı yüksek olduğu için taze domates gibi geniş bir alanda kullanılamaz, oranı ve kullanım şekline dikkat edilmelidir. Ev yapımı geleneksel yöntemlerle yapılan ve güneşte tuzla pişen tuzlu salçası ile ısıl işlemle kurutulan endüstriyel, tuzsuz olarak iki farklı türü vardır.